Een bescheiden vetplant die ooit nauwelijks op de economische kaart stond, trekt nu serieus geld aan in Zuid-Afrika. De spekboom, een droogtebestendige struik die oorspronkelijk uit de Oost-Kaap komt, is het middelpunt geworden van een snelgroeiende restauratie-industrie die investeerders behandelen als een nieuwe goldrush.
Een plant die betaalt: de connectie met koolstofkredieten
De aantrekkingskracht van de spekboom ligt in zijn buitengewone vermogen om koolstofdioxide op te nemen. In tegenstelling tot veel planten blijft hij fotosynthetiseren, zelfs in droge omstandigheden, waardoor hij een natuurlijke kandidaat is voor koolstofcompensatieprojecten. Bedrijven en individuen die hun uitstoot willen balanceren, betalen voor spekboomrestauratie, en de bedragen zijn niet langer klein bier.
In de dorre Karoo-regio, waar overbegrazing en droogte het land hebben kaalgeslagen, planten restauratieprojecten miljoenen stekken. Het werk is arbeidsintensief, wat banen oplevert voor lokale gemeenschappen, maar het geld dat binnenstroomt trekt een nieuwe soort aandacht. Grondprijzen in sommige gebieden zijn gestegen doordat investeerders gedegradeerde boerderijen opkopen om er koolstofboerderijen van te maken.
Wie krijgt een deel van de groene meevaller?
De boom heeft spanning gecreëerd. Sommige lokale boeren en bewoners maken zich zorgen dat buitenlandse investeerders grond opkopen en dat de voordelen niet in de gemeenschap blijven. Anderen zien een kans om gedegradeerd land te herstellen en tegelijkertijd inkomen te verdienen. De Zuid-Afrikaanse overheid heeft het opgemerkt, en er zijn oproepen voor duidelijkere regels over hoe koolstofkredieten worden verkocht en wie profiteert.
Een project in de Baviaanskloof-regio is een testcase geworden. Het betreft een partnerschap tussen een particulier bedrijf en een lokaal gemeenschapstrust, met plannen om duizenden hectares te herstellen. De deal belooft banen en een deel van de koolstofopbrengsten, maar de details zijn complex. Koolstofmarkten zijn nog jong en prijzen kunnen fluctueren, wat langetermijnplanning moeilijk maakt.
De inzet is hoog en de grond is droog
Voorlopig gaat de spekboomrush snel. Restauratiebedrijven schalen op en nieuwe spelers betreden de markt. Maar de risico's zijn reëel. Een mislukt plantseizoen of een daling van de koolstofprijzen kan investeerders en gemeenschappen met weinig resultaat achterlaten. De plant zelf is winterhard, maar de markt eromheen niet.
Wat er gebeurt in de Zuid-Afrikaanse spekboomsector kan een precedent scheppen voor andere landen die de natuur willen gebruiken om klimaatverandering te bestrijden. Het idee is simpel: groei een plant, sla koolstof op, verkoop het krediet. Maar dat eerlijk en duurzaam laten werken is allesbehalve simpel. De wereld kijkt toe of deze groene goldrush zijn belofte kan waarmaken.
