Toen de wereld stilviel door COVID-19, verwachtten velen dat bossen op adem zouden komen. Maar in Indonesisch Borneo gebeurde het tegenovergestelde in sommige gebieden: ontbossing piekte doordat handhaving verzwakte. Toch toont nieuw onderzoek aan dat dorpen met actieve gemeenschapsprogramma's hun bomen overeind hielden, zelfs tijdens de chaos van de pandemie.
De studie, gepubliceerd in augustus 2026, richtte zich op de provincie West-Kalimantan op het eiland Borneo in Indonesië. Onderzoekers vergeleken bosverlies in dorpen met gemeenschapsgerichte natuurbehoudsinitiatieven met dorpen zonder zulke programma's. De resultaten waren opvallend: gebieden met sterk lokaal beheer verloren aanzienlijk minder bosbedekking tijdens de pandemiejaren.
Wat de gemeenschapsprogramma's daadwerkelijk deden
Dit waren geen hightechoperaties. De programma's hielden in dat lokale bewoners hun gebruikelijke bosgrenzen in kaart brachten, patrouilleerden tegen illegale houtkap, en middelen collectief beheerden. Veel dorpen hadden formele overeenkomsten met de overheid die hun rechten erkenden om nabijgelegen bossen te beheren. Toen externe handhaving haperde tijdens lockdowns, bleven deze gemeenschapssystemen functioneren.
De auteurs van de studie keken naar satellietgegevens van 2019 tot 2021, die de piek van de pandemie besloegen. Ze ontdekten dat dorpen met erkend gemeenschapsbosbeheer lagere percentages van boomverlies hadden. Het effect was het sterkst in gebieden waar de programma's al enkele jaren liepen voordat COVID-19 arriveerde.
Waarom lokale bewoners om de bomen gaven
Voor veel Iban- en Dayak-gemeenschappen in West-Kalimantan is het bos niet alleen hout. Het biedt schoon water, voedsel, medicijnen en culturele identiteit. Sungai Utik, een bekend Iban-gemeenschap in de regio, heeft lang zijn gebruikelijke bossen verdedigd tegen houtkappers. Tijdens de pandemie, toen veel gezinnen terugkeerden naar hun dorpen vanuit stedelijke banen, werden deze bossen nog belangrijker als vangnet.
Lokale bewoners hadden een direct belang bij het beschermen van het land. De studie suggereert dat wanneer gemeenschappen juridische erkenning en praktische middelen hebben om hun bossen te beheren, ze effectieve beschermers worden. Dit was vooral waar tijdens een wereldwijde crisis toen overheidstoezicht dun gezaaid was.
De bevindingen wijzen op een eenvoudig maar krachtig idee: natuurbehoud werkt het beste wanneer het geworteld is in lokale rechten en verantwoordelijkheden. Terwijl landen zoeken naar manieren om klimaatdoelen te halen, biedt dit onderzoek uit Indonesië bewijs dat het ondersteunen van gemeenschapsgedreven inspanningen loont, zelfs in de moeilijkste tijden.
