Een richtlijn die bepaalde wat journalisten en omroepen wel en niet mochten zeggen, klonk misschien als een symbolisch gevecht over woordkeuze. In Irak werd het iets veel concreters: een signaal over wie publieke instellingen wilden stigmatiseren, welke gesprekken werden ingeperkt en hoe snel officiële taal kan omslaan in sociale druk.
Een taalregel met een politiek doel
In augustus 2023 droeg de Iraakse Communicatie- en Mediacommissie media op te stoppen met het woord 'homoseksualiteit' en dit te vervangen door 'seksuele afwijking'. Ook werd het gebruik van de term 'gender' in gepubliceerde en uitgezonden taal verboden. Amnesty International omschreef de stap als onderdeel van een breder patroon van aanvallen op vrijheid van meningsuiting en non-discriminatie onder de vlag van de openbare zeden.
De richtlijn creëerde geen nieuwe gevleugel in de gevangenis of een nieuw grenspost. Maar dit soort veranderingen doen er wel toe. Ze vertellen redacteuren, presentatoren en publieke instellingen welke woorden acceptabel zijn, welke identiteiten als legitiem kunnen worden gepresenteerd en welke groepen openbaar als verdacht kunnen worden bestempeld.
Waarom terminologie nooit alleen maar terminologie is
Het bevel kwam in een breder klimaat waarin Iraakse politieke actoren steeds vaker de rechten van lhbti'ers aanvielen en autoriteiten al campagnes hadden gevoerd tegen wat zij onfatsoenlijke online-inhoud noemden. Amnesty waarschuwde dat het forceren van demoniserende taal in de media discriminatie en gewelddadige aanvallen kon aanwakkeren, terwijl het ook moeilijker werd om op accurate wijze over gendergerelateerd geweld en sociaal beleid te praten.
Dat is wat dit meer maakt dan een kop uit de cultuuroorlog. Zodra toezichthouders neutrale of veelgebruikte termen als taboe gaan herdefiniëren, werken de effecten door. Nieuwsredacties gaan aan zelfcensuur doen. Het publieke debat versmalt. Taal voor belangenbehartiging wordt riskanter. Gewone mensen die al kwetsbaar zijn, kunnen zich verder geïsoleerd voelen door het vocabulaire van de staat.
Een stille regelwijziging met zichtbare gevolgen
GoshNews volgt dit soort verhalen omdat ze vaak niet gepaard gaan met het drama van een coup of rellen, maar toch de grond onder mensen hun voeten veranderen. Een mediarichtlijn kan veranderen wat docenten, activisten, journalisten en families zich veilig voelen om in het openbaar te zeggen. Het kan veranderen wat bespreekbaar is, nog voordat een rechter een vonnis wijst.
Daarom deed de Iraakse terminologierichtlijn ertoe. Het liet zien hoe bestuur kan werken via taal zelf: niet alleen door acties te bestraffen, maar door de beschikbare woorden om de realiteit te beschrijven in te perken. Wanneer dat gebeurt, is de regelwijziging niet louter semantisch. Het wordt onderdeel van het dagelijkse burgerleven.
