De verste quasars in het universum schijnen niet alleen. Ze blazen. Een nieuwe studie gepubliceerd in Nature laat zien dat gewelddadige uitstromen van gas op sterrenstelselschaal veel voorkomen bij de helderste quasars die bestonden minder dan een miljard jaar na de Big Bang. Deze winden bewegen met duizenden kilometers per seconde en strekken zich uit over hele sterrenstelsels, waardoor de kosmos wordt hervormd op manieren die astronomen pas beginnen te begrijpen.
Een steekproef van 42 oude bakens
Onderzoekers onder leiding van Weizhe Liu en Xiaohui Fan van de University of Arizona, met medewerkers waaronder wetenschappers in China, observeerden 42 quasars uit het vroege universum. Deze objecten behoren tot de helderste ooit gedetecteerd. Het team gebruikte gegevens van de James Webb Space Telescope en grondobservatoria om het gas rond elke quasar te bestuderen. Ze ontdekten dat meer dan de helft duidelijke tekenen vertoonde van extreme uitstromen, wat betekent dat deze stormen geen zeldzame gebeurtenissen waren, maar een normaal onderdeel van hoe vroege quasars zich gedroegen.
Waarom lokale astronomen het opmerkten
De studie werd gepubliceerd in Nature op 6 mei 2026. Het werk betrof onderzoekers van instellingen in China, de Verenigde Staten, Duitsland, Italië en Chili. Voor astronomen in China, waar verschillende co-auteurs zijn gevestigd, sluiten de bevindingen aan bij lopende inspanningen om te begrijpen hoe sterrenstelsels en zwarte gaten samen evolueren. De uitstromen duwen gas weg van het gaststerrenstelsel van de quasar, wat kan voorkomen dat er nieuwe sterren ontstaan. Dit proces, feedback genoemd, is een sleutelstuk van de puzzel om te verklaren waarom sommige sterrenstelsels stoppen met groeien.
Wat de uitstromen betekenen voor de vorming van sterrenstelsels
De quasars in de studie bestonden toen het universum slechts ongeveer 5 tot 10 procent van zijn huidige leeftijd was. In die tijd waren sterrenstelsels nog in aanbouw. De ontdekking dat krachtige uitstromen al veel voorkwamen, suggereert dat feedback van quasars een grote rol speelde bij het vormgeven van de vroegste sterrenstelsels. Het gas dat werd weggeduwd, droeg genoeg energie om het hele gaststerrenstelsel te beïnvloeden, niet alleen het gebied nabij het zwarte gat. Dit komt overeen met theoretische modellen, maar was tot nu toe niet bevestigd met zo'n grote steekproef.
Deze bevindingen geven wetenschappers een duidelijker beeld van hoe de eerste reusachtige zwarte gaten in het universum hun omgeving beïnvloedden. De uitstromen zijn geen bijeffecten. Ze staan centraal in het verhaal van hoe sterrenstelsels zich vormden en evolueerden in het vroege universum.
