Het verzamelen van vleermuisguano uit grotten in Zuidoost-Azië is een eeuwenoude praktijk die de oogstopbrengst verhoogt. Maar een nieuwe studie in Thailand laat zien dat de meststof ook coronavirussen kan bevatten, wat een stille maar urgente vraag oproept: hoe houd je mensen veilig zonder hun levensonderhoud stil te leggen?
Onderzoekers testten guano uit 13 grotten in Thailand en vonden in meer dan de helft van de monsters betacoronavirussen. Eén grot bevatte maar liefst vijf verschillende virusstammen. De vleermuizen zelf vertoonden geen tekenen van ziekte, maar het stof van gedroogde guano kan urenlang in de lucht blijven hangen. Voor de duizenden mensen die elk jaar deze grotten betreden om guano te oogsten, is dat stof een onzichtbaar gevaar.
Waarom grotstof een probleem is voor boeren en gezinnen
Vleermuisguano wordt in Thailand, Cambodja, Vietnam en andere delen van de regio gewaardeerd als natuurlijke meststof. Boeren verzamelen het van grotvloeren, vaak zonder maskers of ventilatie. De studie, geleid door onderzoekers van de Chulalongkorn Universiteit in Thailand en het U.S. Agency for International Development, wees uit dat de gedetecteerde virussen nauw verwant waren aan bekende vleermuiscoronavirussen. Geen van hen waren de virussen die COVID-19 veroorzaken, maar de genetische gelijkenis toont aan dat grotten mengzones zijn waar nieuwe viruscombinaties kunnen ontstaan.
De onderzoekers richtten zich op het moment waarop guano wordt verstoord. Wanneer mensen door een grot lopen of gedroogde guano in zakken scheppen, komen fijne deeltjes in de lucht. Het inademen van die deeltjes is de meest waarschijnlijke blootstellingsroute. De studie testte guano uit grotten die zowel door vleermuizen als mensen worden gebruikt, en de resultaten bevestigden dat viraal materiaal in de uitwerpselen kan blijven bestaan nadat de vleermuizen zijn vertrokken.
Eenvoudige stappen die het risico kunnen verkleinen
De studie bleef niet bij het identificeren van het probleem. Het testte praktische interventies. Onderzoekers ontdekten dat het natmaken van guano voordat het wordt gehanteerd, de hoeveelheid zwevende deeltjes aanzienlijk verminderde. Ze adviseerden ook dat verzamelaars eenvoudige gezichtsmaskers dragen en de tijd die ze in grotten doorbrengen tijdens het oogsten beperken. Ventilatie, waar mogelijk, hielp ook de concentratie van virusdeeltjes in de lucht te verlagen.
Lokale gemeenschappen in Thailand gebruiken al generaties lang vleermuisguano. De grotten liggen vaak in de buurt van dorpen en de oogst levert inkomen op voor gezinnen die weinig andere opties hebben. De onderzoekers benadrukten dat het doel niet is om de guano-inzameling te stoppen, maar om deze veiliger te maken. Ze werkten samen met lokale gezondheidsfunctionarissen om aanbevelingen te ontwerpen die passen bij de realiteit van het werk in grotten, niet bij laboratoriumomstandigheden.
Een stil risico dat wilde dieren en het dagelijks leven verbindt
De studie voegt zich bij een groeiende hoeveelheid bewijs dat menselijk contact met wilde dieren, zelfs indirect contact via afval, ziekterisico's met zich mee kan brengen. Vleermuizen staan bekend als reservoirs voor veel virussen, en hun guano is een geconcentreerd blootstellingspunt. In Thailand, waar grotten zowel ecologische toevluchtsoorden als economische hulpbronnen zijn, is de grens tussen natuur en levensonderhoud dun.
De onderzoekers riepen op tot meer monitoring van guano in grotten in de hele regio. Ze merkten op dat de virussen die ze vonden geen directe bedreiging vormen, maar dat de omstandigheden voor spillover bestaan. De studie voorspelde geen uitbraak. Het toonde simpelweg aan dat het risico reëel, meetbaar en met kleine veranderingen beheersbaar is.
