Een komeet die vorig jaar door ons zonnestelsel vloog, lijkt te zijn ontstaan in een compleet ander sterrenstelsel, volgens nieuwe gegevens van NASA's James Webb Space Telescope. De ontdekking suggereert dat Komeet 3I/ATLAS, die in 2024 langs de aarde scheerde, niet zomaar een ijzige zwerver uit de Oortwolk is. Het is een interstellaire bezoeker met een verhaal dat miljoenen lichtjaren verder begon.
Een komeet met een chemische vingerafdruk als geen ander
Toen wetenschappers Webb's infraroodinstrumenten op Komeet 3I/ATLAS richtten, vonden ze iets vreemds. De coma van de komeet, de wolk van gas en stof rond de kern, bevatte hoge niveaus van koolmonoxide en kooldioxide ten opzichte van water. Die verhouding is heel anders dan wat onderzoekers zien bij kometen die in ons eigen zonnestelsel zijn gevormd. Bij lokale kometen domineert waterijs. Bij 3I/ATLAS was koolmonoxide bijna net zo overvloedig als water, en kooldioxide was in ongewoon hoge hoeveelheden aanwezig.
Waar de komeet vandaan komt en waarom het ertoe doet
De komeet werd voor het eerst gespot in 2024 door het Asteroid Terrestrial impact Last Alert System (ATLAS) in Hawaï. Astronomen realiseerden zich snel dat zijn baan hyperbolisch was, wat betekent dat hij niet aan de zon gebonden was. Hij was op doorreis. Webb's waarnemingen, gedaan in mei 2024, gaven de duidelijkste blik tot nu toe op de samenstelling van de komeet. De chemische signatuur komt overeen met wat modellen voorspellen voor kometen die zich vormen in een protoplanetaire schijf rond een andere ster dan de zon. Dat betekent dat 3I/ATLAS waarschijnlijk het grootste deel van zijn bestaan in een baan rond een verre ster heeft doorgebracht voordat iets, misschien een zwaartekrachtstoot van een planeet of een andere ster, hem de interstellaire ruimte in stuurde.
Voor astronomen is dit een zeldzame kans om materiaal van een ander planetenstelsel van dichtbij te bestuderen. Er zijn slechts twee bevestigde interstellaire objecten ooit gedetecteerd in ons zonnestelsel: 'Oumuamua in 2017 en Komeet 2I/Borisov in 2019. 3I/ATLAS is de derde. Elk zag er anders uit. Borisov leek op een typische komeet uit onze eigen buurt. 3I/ATLAS niet. Die variatie suggereert dat planetenstelsels in de melkweg hun kometen op verschillende manieren bouwen, met verschillende mengsels van ijs en stof.
Wat de ontdekking betekent voor het begrijpen van andere werelden
De Webb-gegevens geven wetenschappers een directe meting van de grondstoffen die een komeet rond een andere ster hebben gebouwd. Die materialen, miljarden jaren bevroren, zijn dezelfde soort ijs dat mogelijk water en organische verbindingen naar planeten in dat verre stelsel heeft gebracht. Door 3I/ATLAS te bestuderen, kunnen onderzoekers testen of de chemie van planeetvorming universeel is of varieert van ster tot ster. De komeet beweegt nu weg van de zon en zal uiteindelijk het zonnestelsel voorgoed verlaten. Maar de gegevens die Webb heeft verzameld, zullen nog jaren inzichten opleveren.
