Zuid-Afrika's vrij rondlopende cheeta's verdwijnen in een tempo dat zelfs de wetenschappers die ze telden verraste. De eerste nationale census van wilde cheeta's buiten omheinde reservaten vond minder dan 400 volwassen dieren, een aantal dat veel lager ligt dan eerdere schattingen.
Een telling die jaren duurde
De census was een gezamenlijke inspanning van de Endangered Wildlife Trust, de Universiteit van Kaapstad en verschillende provinciale natuurbeschermingsinstanties. Onderzoekers besteedden drie jaar aan het onderzoeken van meer dan 200.000 vierkante kilometer in de negen provincies van Zuid-Afrika. Ze gebruikten cameravallen, genetische analyse van uitwerpselen en directe waarnemingen om individuele cheeta's te identificeren aan de hand van hun unieke vlekkenpatronen.
De resultaten toonden aan dat vrij rondlopende cheeta's nu nog maar 17 procent van hun historische leefgebied in het land bezetten. De meeste overgebleven dieren leven op privéboerderijen en wildparken, niet in nationale parken. De grootste populatiecluster werd gevonden in de provincie Limpopo, waar ongeveer de helft van alle vrij rondlopende cheeta's werd geregistreerd.
Waarom lokale gemeenschappen het verlies voelen
Voor boeren en plattelandsgemeenschappen zijn cheeta's lange tijd een bron van zowel trots als conflict geweest. De katten jagen soms op vee, wat leidt tot vergeldingsdodingen. Maar veel landeigenaren hebben ook deelgenomen aan natuurbeschermingsprogramma's die hen compenseren voor verliezen en co-existentie bevorderen.
De censusgegevens onthulden dat de achteruitgang wordt veroorzaakt door habitatfragmentatie, verkeersdoden en illegale doding. In sommige gebieden daalden de cheeta-aantallen met meer dan 60 procent vergeleken met eerdere regionale onderzoeken. De onderzoekers merkten op dat de soort nu functioneel uitgestorven is in verschillende provincies waar hij ooit algemeen voorkwam.
Wat de cijfers betekenen voor de soort
Zuid-Afrika wordt wereldwijd beschouwd als een bolwerk voor cheeta's. De totale cheetapopulatie van het land, inclusief dieren in omheinde reservaten, wordt geschat op ongeveer 1.300. Maar de vrij rondlopende groep is genetisch belangrijk omdat het natuurlijk gedrag en verspreidingspatronen behoudt die gevangen populaties niet kunnen nabootsen.
De census biedt een basislijn die natuurbeschermingsgroepen essentieel noemen voor planning. Zonder die basislijn waren inspanningen om cheeta's te beschermen gebaseerd op giswerk. Nu is er voor het eerst een duidelijk beeld van waar de dieren zijn en hoe snel ze verdwijnen.
